Cinema Hero

Source: Siegfried Sassoon, ‘Cinema Hero’ in Picture-Show (New York: E.P. Dutton, 1920), pp. 27-28

O, this is more than fiction! It’s the truth
That somehow never happened. Pay your bob,
And walk straight in, abandoning To-day.
(To-day’s a place outside the picture-house;
Forget it, and the film will do the rest.)

There’s nothing fine in being as large as life:
The splendour starts when things begin to move
And gestures grow enormous. That’s the way
To dramatise your dreams and play the part
As you’d have done if luck had starred your face.

I’m ‘Rupert from the Mountains’! (Pass the stout)…
Yes, I’m the Broncho Boy we watched to-night,
That robbed a ranch and galloped down the creek.
(Moonlight and shattering hoofs. … O moonlight of the West!
Wind in the gum-trees, and my swerving mare
Beating her flickering shadow on the post.)
Ah, I was wild in those fierce days! You saw me
Fix that saloon? They stared into my face
And slowly put their hands up, while I stood
With dancing eyes, — romantic to the world!

Things happened afterwards … You know the story …

The sheriff’s daughter, bandaging my head;
Love at first sight; the escape; and making good
(To music by Mascagni). And at last
Peace; and the gradual beauty of my smile.
But that’s all finished now. One has to take
Life as it comes. I’ve nothing to regret.
For men like me, the only thing that counts
Is the adventure. Lord, what times I’ve had!

God and King Charles! And then my mistress’s arms. …
(To-morrow evening I’m a Cavalier.)

Well, what’s the news to-night about the Strike?

Comments: Siegfried Sassoon (1866-1967) was a British poet, renowned for his poems about the First World War which revealed much of the reality of life in the trenches. This poem comes from his 1919 collection Picture-Show, whose title poem has the famous lines “And still they come and go: and this is all I know / That from the gloom I watch an endless picture-show … And life is just the picture dancing on a screen.”

Links: Copy of Picture-Show at Hathi Trust

Asta Nielsen

Source: Paul van Ostaijen, ‘Asta Nielsen’, in Bezette Stad (Antwerp: Sienjaal, 1921), reproduced from English translation by Fintan McDonagh, commissioned for this website.

Text (Dutch original):










Text (English translation):









Comments: Paul van Ostaijen (1896-1928) was a Belgian poet. His idiosyncratically-designed Bezette Stad (Occupied City) is a collection of poems influenced by Dadism and Expressionism which deals with his life in Antwerp during the First World War. Asta Nielsen was a Danish film actress and one of the leading cinema performers of the 1910s, chiefly popular in Europe. Paul Joostens, the poem’s dedicatee, was a Belgian Dadaist artist and a great lover of cinema. The English translation is by Fintan McDonagh, a Belfast-born film scholar based in the Netherlands, to whom many thanks for having supplied what is probably its first ever English translation.

Dutch professor Thomas Vaessens writes of this poem:

The speaker in the poem especially seems to be interested in Asta’s looks. The poem is about the swaying of her hips, about the way in which she erotically puts a flower in her mouth, about her gorgeous balance, her legs, etcetera. Furthermore, Asta has characteristics of a prostitute: the men who enter the cinema have to pay only little and in exchange for that, Asta adjusts herself to their particular dreams and sneaky desires. The scenery of the poem is that of a metropolis by night; a world in which only the movies present true and honest love stories. The speaker seems to use this evocation of sensual city-life in order to provoke his Roman Catholic readers. In itself, the setting is provocative enough. But, to make matters worse, he shamelessly recites a litany in which this amoral Asta takes the place of the Virgin Mary … It is significant that Asta is called ‘Astra’ several times. This modification of her first name, which means ‘star’, can of course be related to the notion of a movie-star, but the Dutch word ‘astraal’ is another valid connotation. And that connotation leads us to the heavenly, the elevated. It appears that there is a relation between the everyday scenery of the metropolis and the transcendental.

My thanks to Karel Dibbets for drawing my attention to van Ostaijen’s work.

Links: Copy of Bezette Stad at the International Dada Archive at the University of Iowa Libraries
Copy of ‘Asta Nielsen’ at DBNL (source of the Dutch original images)
PDF of English translation by Fintan McDonagh
Thomas Vaessens, ‘”The downtrodden Christ in each and every one of us”: Modernity, Modernism & Metaphysical Aspirations: Paul van Ostaijen’s poetry’

Lege Bioskoop

Source: Paul van Ostaijen, ‘Lege Bioskoop’, in Bezette Stad (Antwerp: Sienjaal, 1921)


Comments: Paul van Ostaijen (1896-1928) was a Belgian poet. His idiosyncratically-designed Bezette Stad (Occupied City) is a collection of poems influenced by Dadism and Expressionism which deals with his life in Antwerp during the First World War. It features many references to the cinema and film stars (particularly Asta Nielsen). The poem ‘Lege Bioskoop’ (Empty Cinema) has a pianist playing to films in an empty cinema, building the music up to a gallop. I have not been able to find an English translation, and cannot match the titles Eenzame Bank, De Duivelse Vrouw or Arme Meisje van Belleville to any known films. My thanks to Karel Dibbets for drawing my attention to van Ostaijen’s work.

Links: Copy of Bezette Stad at Project Gutenberg
Copy of Bezette Stad at the International Dada Archive at the University of Iowa Libraries

Blanche Sweet: Moving-Picture Actress

Source: Vachel Lindsay, ‘Blanche Sweet: Moving-Picture Actress (After seeing the reel called “Oil and Water”)’ in The Congo, and other poems (New York: Macmillan, 1918 – orig. pub. 1914), pp. 108-110

Beauty has a throne-room
In our humorous town,
Spoiling its hob-goblins,
Laughing shadows down.
Rank musicians torture
Ragtime ballads vile,
But we walk serenely
Down the odorous aisle.
We forgive the squalor
And the boom and squeal
For the Great Queen flashes
From the moving reel.

Just a prim blonde stranger
In her early day,
Hiding brilliant weapons,
Too averse to play,
Then she burst upon us
Dancing through the night.
Oh, her maiden radiance,
Veils and roses white.
With new powers, yet cautious,
Not too smart or skilled,
That first flash of dancing
Wrought the thing she willed:-
Mobs of us made noble
By her strong desire,
By her white, uplifting,
Royal romance-fire.

Though the tin piano
Snarls its tango rude,
Though the chairs are shaky
And the dramas crude,
Solemn are her motions,
Stately are her wiles,
Filling oafs with wisdom,
Saving souls with smiles;
‘Mid the restless actors
She is rich and slow.
She will stand like marble,
She will pause and glow,
Though the film is twitching,
Keep a peaceful reign,
Ruler of her passion,
Ruler of our pain!

Comments: Nicholas Vachel Lindsay (1879-1931) was an American poet with a particular interest in the cinema. He wrote several poems on film stars, and a somewhat high-flown work of early film theory, The Art of the Motion Picture (1915). Blanche Sweet was an American film actress, best known for her performances in the films of D.W. Griffith, including Oil and Water (USA 1913).

Links: Copy of The Congo, and other poems at Internet Archive

Het verhaal van den provinciaal

Source: Jacobus vann Looy, ‘Het verhaal van den provinciaal’ in De wonderlijke avonturen van Zebedeus, nieuwe bijlagen (Amsterdam: S.L. van Looy, 1925), pp. 149-161, originally published as ‘Nieuwe bijlagen. XXV’, in De Nieuwe Gids (1917) pp. 361-376

Text: In het Phebus-theater,
Waar anders geen geschater
Van luiten heerscht, maar nu een gróot orchest
Spelende was en tevens voor het lest,
Naar ik las in een advertentie,
In een blad uit de residentie,
Provinciale, wel te verstaan,
Ofschoon het mij er heen toch heeft doen gaan,
En alhoewel ik heimelijk bleef hopen
Dat het niet zoo’n vaart zou loopen,
Dat het niet zou zijn als wat
Ik er over gelezen had…
Ik ging om kort te gaan door ‘t drukke avondlicht,
Als of ik ging naar een gewijd gesticht;
En vroeg ter plaatse naar een plaats, een bèste…
‘U komt toch zeker niet om het orchest, è?’
Vroeg mij een gemobiliseerde man;
Het beste is ook het duurste, zult u weten.’
Hij deed een dame glimlachen daar, gezeten
In een soort van tempeltje,
Voor een poortje als een vlieggat met een drempeltje,
Als eene duive, in kraagdons, ja,
Van Venus of van Diana,
Al zat zij er gelijk een fotografiste
In ‘t rooie kamertje en bleek te zijn de caissiste,
En jong genoeg nog om de favouriete
Van een roman te zijn, zelfs nog zonder…
Evenmin als Diana, ‘t woord behelst geen schand’,
Is aan het Fransch ‘têter’ verwant,…
Tout homme a deux pays, le sien et puis la France,
Spreekt ook Englands dichter niet van popkens laten dansen?
Bestaat iets lievers dan wanneer van honger en van dorst,
Zoo’n heel klein menschje nog klokt aan de moederborst?…
Gewis, zij lachte, wis…
‘k Begrijp niet goed wat steeds aan mij te lachen is;
Zooals van ochtend ook de Directeur
Der Hulpbank deed, toen ‘k mij vergist had in de deur,
En heel ‘t lokaal met zijn persoon vervulde,
Een mensch is meer toch dan ‘n bankje van duizend gulden…
Al moog’ geen ridderorde mij de borst bepralen,
En had ik nooit ‘t geluk om mijne graad te halen,
Een ieder heeft zijn weet,
Lachen is wreed.
‘Smaadt de materie niet,’ als laatst de poldergast zei,
Toen hij zijn hand op ‘t zware heiblok lei;
‘Ik wil wel graag een praatje met u maken,
Maar smaadt mij niet de materie, ze kan je zoo leelijk kraken.
In het Phebus-theater,
Als in een grot onder water,
Als in een school of in de kerk
Van een ondergrondsch loopgravenwerk,
In eene pijpenlade
Waar ieder vrij mocht rooken zonder schade,
Zat ik dan
In afwachting van…
Er gloeiden lampen,
Lantarentjes, tegen rampen,
Er was een radertje, ik hoor nog hoe het snort,
En over mij zag ik een blind-wit bord;
Er zaten andren reeds, die hun gezicht toekeerden;
Allen gemobiliseerden,
Allen mij onbekenden,
Gelukkig niet een mij kende;
Er kwamen er nog meer,
Naast mij zeeg een juffrouw op het stoeltje neêr…
Een paartje volgde, een moeder en een zoon;
Van welk geslacht dan ook, ‘t geldt altijd een persoon;
Een heer zei overluid: ‘hij wou bij de kachel zitten,’
Al meer en meerder kwamen samenklitten,
Om zoo te zeggen, in dit hol,
En aldus werd het Phebus-theater zienderoogen vol.
En toen, nog stom,
Triangel kwam, horen schreed aan en trom,
Allen gemobiliseerden,
Een vedel dan een weinig soupireerde,
Want die het hoogste zat, vóor de piano, was
Dezelfde Diana van zoo pas.
Maar de klavierlamp nu ontstak
Haar roode tunica, haar bloese of haar jak.
Eensklaps werd het donker.
De lampjes smeulden als door kolengasgeflonker
En heel de ruimt’ verkeerde tot een klonterig gewemel
Onder den zolderhemel,
En op ‘t bord
Kwam een nattig maanlicht aangestort.
En toen, als eens voor koning Belsasar, verscheen
Schrift en weder verdween
En duister en bevlekt,
Ik zag het bord met schaduwspel bedekt.
Ik kan niet alles ordelijk vertellen,
De tafereelen bleven naar elkaâr toe snellen,
Er schoven landen
Van de een naar de andere rande,
Geheuvelde oorden,
Rivieren glommen tusschen lage boorden,
Ik kon niet immer goed zien wat het was,
Doch altijd wuivelde er wel ergens gras…
Het bord te schrikken leek; het bliksemde er en schudde,
Kolonne-lange kudden
Gemobiliseerden marcheerden door het ruim,
Zonder glorie of pluim
En zonder marketensters,
Zonder te blikken naar vensters,
Ze beenden fel
En groeiden snel…
Ik zag hun hurken gaan en eten gaan uit blikken,
Ik zag de bajonets op de geweren prikken…
Er kwamen telkens woorden op het bord,
In spiegelschrift en dikwijls schoot de laatste zin te kort,
Het leek bijwijlen een gecensureerde brief;
En aldus zag ik al de voorbereidselen van het groote offensief
Aan de Somme…
Al heviger ze roerden de tromme,
De piano, de fluit, de horen,
Het daverde in mijn ooren,
Ze ontwikkelden minder leven nauw
Dan het orchest in het Concert-gebouw;
‘t Geweld ter tonen maakte mij benepen…
‘Maar u hebt nooit van Wagner veel begrepen,
Hij brengt u van de wijs,’
Zooals mevrouw van M… mij zeide te Parijs…
In Parijs, o, toen Wagner daar was en vogue,
En ik bekende dat mijn hart meer naar Beethoven trok,
De negende simfonie…
Eensklaps voelde ik mijn buurvrouws knie,
Zoo beenen zenuwachtig worden voor ze dansen gaan,
Wroetelen tegen de mijne aan,
En weder raasde ‘t leven om mij om
Van de stalen driehoek, ‘t koper en de trom
En van het heet-bestreken snaar-instrument,
Maar toch, die pianiste had beslist talent…
Een heele poos leek alles mij te ontwijken,
Toen zag ik ammunitie als mij aan staan kijken,
Ontzaggelijk en vreemde…
‘De kneuzende oorlogsvracht beploegde Vlaandrens beemden’
Ging mij door het brein, ziende het vervoer,
De logge leger-auto’s horten langs den vloer.
Ik zag de kogels uitgespreid en opgesteld,
Zooals gerooide rapen liggen op het veld;
Ontelbaar, her en der, tot in het ver verschiet,
Als wat in ‘n lang gevoelde behoefte eindelijk voorziet.
Ik zag ze staan en zonder blussen, deuken,
En heb gedacht aan beuken,
Niet aan het werkwoord van dien naam natuurlijk,
In eenen zin figuurlijk,
Die vrouwelijkste boomen in het bosch,
Zoo blank ze waren, elegant en los,
Gebonden en gevlerkt,
Geen damesnagels fijner afgewerkt;
Ik zag ze daar verpakt als flesschen wijn,
In mandjes als om teêre vruchten zijn;
Soms kerkbeeld-hoog en als een spitsboograam,
En vele droegen ‘n naam,
Een naam als bakers voor de kinderen bedenken…
Een Tommie lag er languit bovenop te wenken,
Hij streelde met zijn handen zulk een pracht-granaat;
En nooit zal ik vergeten zijn gelaat,
Het vroolijke, dat mijlen van mij was,
En sneeuwwit was.
Bom! bom!
Kanonnen sjorden aan en stonden stom,
Als steigerende rossen in hun stalen toomen,
Onder het loof van boomen;
Als één stuk zwart metaal;
Machines als nog nooit een industrie gebruikte,
Ze nergens stuikten,
Na goed te zijn gesmeerd.
Het leek wel of zij ‘t hadden uit hun hoofd geleerd…
Ik zag het projectiel erin gedreven,
‘Many happy returns,’ met krijt er op geschreven,
En toen ze schoten zag ik dunne smook,
En schimmen loopen gaan die leken rook,
Voorover, met de vingers in hun ooren…
Hoe vreemd het is daar niet iets van te hooren…
Dan kreeg de dikke loop vanzelf een schok
En gliste weêr terug alsof er een aan trok,
Zoo zoetjes-an,
Si doucement.
En toen verscheen een randje gras met draad behekt,
Een lucht er boven was met wolkjes bedekt,
Het leek een droomerige aquarel,
Van Mauve of Israëls…
Dat al die mooie dingen gaan zoo duur…
Er ijlden door het bord stralen en spetten vuur;
‘t Verbeeldde ‘de overkant’.
En duidelijk was er brand,
Ik kan niet alles melden zoo ik wou,
Het ging zoo gauw.
Ik heb ook mijnen uit elkaâr zien slaan,
Fonteinen modder, als een inkt-vulkaan,
Of bergen sintels werden opgeblazen
Van al de boeken, schriften waar wij over lazen;
En daarna was
Weêr alles grijs als asch.
En hangend aan de gordels van soldaten,
Zag ik de handgranaten,
En in een schans en op een planken vloer,
Aan balen zand geleund, een schim staan op de loer,
Zijn helm blonk bovenuit den rand der terp,
Leek een historisch kunstvoorwerp,
Een omgekeerde kop of een bokaal
Waaruit gedronken werd bij ‘t schimmenmaal,
In het Walhalla,
Der in den krijg gevallen,
Verslagen reuzen,
En dienend om de hersens niet te kneuzen…
Een paard met bollen buik, geloof ik, ik dan zag,
Het was het vierde of het vijfde dat er reed of lag,
En naar twee hondjes heb ik ook gestaard,
Ze tripten naast een fuselier of naast een Gordon-guard.
En in een hut die leek van sneeuw gebouwd,
Werd, meen ik, door Lancasters met ‘n katapult gesjouwd;
Ik zag een bom hen stellen en ze duiken snel,
En weg hij was als de appel van Willem Tell;
Een ‘liebesgabe’ naar het bord vermeldde…
Mortieren zag ik klaar of gaan te velde,
Mitrailleuses, ik weet niet wat het was,
Maar altijd wuivelde er wel ergens gras…
Plots hel het werd;
Ik heb mijn blikken in de zaal toen opgesperd,
Het leek mij of zij waren ingekort,
Of alle menschen zeulden naar het bleeke bord.
Het zien van kleuren schonk wat leniging,
Het was of allen waren in versteeniging,
Een moeder raakte aan den arm haars zoons, bij ongeval,
En dat was al.
De juffrouw zag mij aan… het werd al weder donker,
En boven het geflonker
Der roode jaagster aan de piano,
En boven al de kruinen der gemobiliseerden, o,
Grimde naar het duister van de hal:
‘De aanval.’
En de jacht
Van de gelijke schimmen reed weêr door den nacht,
Ze spookten op het roeren onzer trom,
Bom-bom, bom-bom!
Uit hoeken en gaten,
Met glad-geschoren gelaten,
Door rattengangen, een voor een,
Verdekt ze slopen door de maan die scheen,
Naar de verzamelplaatse, zoo
De varkens in fabrieken gaan te Chicago:
‘k Hoorde in de verte: ‘Tipperary!’
Joelen uit veel bombarie,
En zag ze samen in paradedos,
Ze maakten hier wat vast, ze maakten daar wat los,
Er was er eentje bij
Die groette mij.
Ik zag hen in gelederen en rijen,
Gegroept, gescheien,
En voor een priester op de knie gevallen,
Ik zag de geultjes in hun halzen alle;
De evangeliedienaar had een wit hemd aan,
Zoo blank en zuiver als de volle maan;
En ‘k zag hen uit hun korrelige slooten springen,
En over gruis en stronken voorwaarts dringen,
Er viel er een neêr als een leêge jas,
En verder nog een waar nog woei wat gras…
Ik kon het niet ontwijken…
Ik was gekomen hier toch om te kijken…
Het was voorbij…
Plots spraken er twee heeren achter mij,
De een zei: ‘t was kemedie, dat ‘t hem tegenviel,
Dat ‘t hem tegenviel,
En de andre hooren deed:
‘Och, alle waar is naar zijn geld, je weet.’
Ik keek niet om en heb me stijf gehouden,
Uit vreeze dat zij mij misschien herkennen zouden;
Doch weder was er de aandacht uit mij henen…
Een overwonnen krater was op ‘t bord verschenen,
Eén stond er midden in, hij ging er gansch in schuil,
Gelijk een mierenleeuw, verzonken in zijn kuil.
Ik had door al die tusschenwerpsels wat gemist,
Vast en beslist,
Er woei niet langer gras,
De gronden leken van verbrijzeld glas,
Of rullige akkers vol geschilde rapen;
Er doolden een paar schimmen om van knapen,
Padvinders, zoekende herinneringen op…
En ‘k zag een open hut aan de uitgang van een slop,
Een tunnel, en de vedel was gaan klagen…
Ze droegen zwarte staven aan waarop gestalten lagen;
De ruimte van het bord
Was veel te kort.
De dragers met de kruisen op hun mouw,
Aanbukten reuzengroot en blinkend weg in ‘t nauw,
Lieten de baren blijven.
Ik kan het niet beschrijven,
‘t Was alles afgekeerd en dichtgemaakt…
Een beeld zat in de hut tot aan zijn gordel naakt.
Zijn arm hing naar mij toe, de hand geheel beklad,
Er leek een volle inktpot over uit gespat,
Hoog op zijn bovenarm was ook ‘n donkre smet,
De witte dokter boog er naar en heeft gebet,
Gewindseld dan en met een rappen stoot,
Den mond des mans een sigaret hij bood;
De Tommie keek zijn arm langs, ademhaalde rook…
‘Hoe goed geholpen zij worden’, had ‘k gelezen ook,
Maar achter mij sprak weêr de knorge stem:
Dat ‘t tegenviel hem;
En de andre ontevreeën:
‘Dat je je geld wel beter kon besteeën.’
Wij hebben de uitgeputte krijgers ook terug zien komen,
Een wapenschouw ik zag, hen neêrgevlijd in drommen,
Hun rust genietende,
Plassend, water vergietende;
Ze wreven wapens schoon en keken soms mij aan:
‘’s Wounds, ‘t gaat daar jullie geen van allen aan.’
En op dezelfde wijs ik zag die languit lagen,
Met zware spijkerlaarzen werden aangedragen;
En ‘k heb aan gras gedacht;
Ver in het spikkelig licht ze delfden ‘n gracht;
‘Dat is een lange,’ zei mijn buurmans mond,
Toen alles op het trillend bord verzwond…
Ik wilde henengaan, doch ‘t was niet uit;
Wij kregen nog ‘de buit’.
Al de verwonnen
Allerlei zonderlinge
Geweldige keukendingen,
Ze lagen overhoop
Zoo op de Maandagmarkt de rommel ligt te koop…
En ‘k zag ‘de levende buit’,
Kluit ik zag na kluit,
Als mijnvolk uit hun schachten opgekomen;
De ontwapende, gevangen genomen
Hol-schonkige Duitschers;
Ze hieven handen, als afwerpend kluisters,
Al op en neêr in ‘t gaan,
Of trokken er touwtjes aan;
Klemden ze voor hun oogen;
In de schoeren gebogen,
Van-af de borst bedropen,
De lippen hangend open,
En met den blik aan ‘t loenen
Of wijd naar visioenen.
Ze vonden wel hun weg daar door de bermen,
De duizelende zwermen,
De spookge horden,
Versloofd, verworden,
Zonder vertoon van militair
En zonder eenig air;
Schimmen van schaterlachers, hikkende,
Met schel-witte verbanden
Om het gemillimeterd brein en dikwijls om hun handen;
Er stapte er een op één been,
Omhelzend twee gezwachtelden, hij hinkte heen.
Ik kon het schier niet zien, het struntelen en douwen…
Van die ‘feldgrauen’,
Het deinzen en het dollen,
Ze leken van het witte bord te rollen;
Ik zag er een stooten, bij ongeluk,
Tegen een reine Tommie, met een ruk,
Schokte zijn lijf opzij, hij blikte net
Of hij de punt gevoeld had van een bajonet…
Er schoten telkens schichten
Den warrel door der wiebelende gezichten:
De vuurge scheuten in het bord,
Als met tranen overstort.
Tranen van Tommies en grauwen,
Tranen van mannen en vrouwen,
Tranen van bruiden, moeders,
Tranen van weezen, voeders,
Van hongerige armen,
En tranen van erbarmen…
Ik heb mij goed gehouden,
Geveinsd, dat niemand iets bespeuren zoude…
Er waren witte wolkjes komen zweven,
Als die der ‘plumpuddings’ en andere granaten zooeven.
Ze boden sigaretten, hadden zich verzoend;
En toen was ‘t bord weêr blank, als plotseling afgeboend.
De zaal ontsteeg gerucht…
Ik voelde me opgelucht…
De damp van de sigaren
Verzweefde naar het licht der tooverlantaren,
Een ellenlange pluim
Die kringelblauwend schuin schoof door het ruim.
En ‘k heb gewacht…
En heb gedacht…
Het raadje snorde steeds zijn maniakke wijs,
En schoon het warm was, was ik koud als ijs…
Schimmen van stokken, stronken,
Van kluiten, brokken, bonken,
Ze bleven op het bord als aan een keten gaan,
Gelijk een menschenledig landschap op de maan…

De maan blonk aan de lucht, hoog boven alles uit,
De straat in donker door ‘t gemeenteraad-besluit,
Van lichtbesparing om de groote kolennood,
Deed me weldadig aan, het stemde me, ik genoot
Door die afwezigheid van overdaad en tinkels,
En ‘t aangegaapt te zijn door opgeschoten kinkels.
Het was nog steeds in mij, alsof in mij wat sliep,
Alsof ik binnen in een levend wezen liep,
En zag de donker-gloênde wandlaars gaan en komen,
Zooals in aderen de bloed-lichaampjes stroomen;
Het was nog steeds in mij of ik niet wakker was,
Of wat ‘k gezien het leven, dit een droom slechts was;
De toren in de diepten van den manehemel stak,
En stille, zachte waden dekten huis en dak,
En in de heimelijke schemering der straat,
De lijven bleven gaan met hun befloersd gelaat.
Tot eindelijk weder sprak in mij herinnering,
Het snorren van een raadje uit mij zelf ontging;
En ‘k langs de toeë winkels loopend verder trad,
Al mijmerzieker door de vreemde stilt’ der stad.
Ik voelde rond mij om de warmte weêr als weelde,
En overdacht de waarde dezer oorlogsbeelden,
Wat ‘k had gelezen in verslagen eener krant,
Om waar- en eerlijkheid, verheldering van verstand,
Het algemeen, groot nut van deze levende platen,
Omdat zij niets aan de verbeelding overlaten.
Ik dacht aan België, dat voor de Vrijheid vecht,
Aan nooit te delgen schuld van het geschonden Recht,
En werd al wandeldenkende weêr welgemoed,
Wijl ‘t bij ons Vreê nog is, tot dusver, alles goed.

Doch in den nacht daarop ik droomde droef,
Dat ‘k eigenhandig in een tuin een mensch begroef,
Tusschen het wuivelende gras,
En ik was
Die doode zelf;
Hij lag te staren naar het luchtgewelf
Met rond verwijde oogen:
En door den hooge
Het snorde rusteloos en heeft gewaaid,
Of werd een eindelooze film afgedraaid:
Van Donau’s, Marne’s, Aisne’s en van Yzers,
Van diplomaten, en magnaten en van keizers…
En die begroef mij deed het smart noch pijn…
Ongeloofelijke menschen wij zijn.

Comments: Jacobus van Looy (1855-1930) was a Dutch painter and writer. His 1916 poem ”Het verhaal van den provinciaal’ (‘The tale of the provincial’) tells of a man visiting a city and going to the cinema, whose conflicted views on the war and being in a cinema are revealed through the long poem’s stream of consciousness style. It is only gradually made apparent that it is the British documentary film The Battle of the Somme that he is watching. Geert Bulens (see link below) provides an analysis of poem’s themes. Practical elements referred to include projection, intertitles, and the accompanying music. Van Looy lived in Haarlem, but no cinema named Phebus-Theater is listed on the historical database of Dutch cinema, Cinema Context, in Haarlem or elsewhere. The Netherlands was neutral during the First World War. I can find no full English translation of the poem, but the penultimate stanza was translated (by Klaas de Zwaan) for my silent film blog, The Bioscope, as follows:

I felt the comforting warmth surrounding me again,
And thought over the value of these images of war,
What I’ve read in the reports of some newspapers,
About truth and honesty, clarification of the mind,
The overall, great usefulness of these living pictures,
Because they leave nothing to the imagination.
I thought of Belgium, fighting for Freedom,
An irredeemable infringement of Justice,
And while walking I pleasantly realized
Peace was among us, so far so good.

Links: Dutch text in copy of De wonderlijke avonturen van Zebedeus in DBNL (Digital Library for Dutch Literature)
Geert Buelens, ‘Sound and Realism in British and Dutch Poems Mediating The Battle of the Somme’, Journal of Dutch Literature, vol. 1 no. 1, December 2010 (includes discussion of the poem, in English)

A War Film

Source: Teresa Hooley, ‘ A War Film’, Songs of all Seasons (London: Jonathan Cape, 1927)

Text: I saw,
With a catch of the breath and the heart’s uplifting,
Sorrow and pride, the “week’s great draw” –
The Mons Retreat;
The “Old Contemptibles” who fought, and died,
The horror and the anguish and the glory.
As in a dream,
Still hearing machine-guns rattle and shells scream,
I came out into the street.

When the day was done,
My little son
Wondered at bath-time why I kissed him so,
Naked upon my knee.
How could he know
The sudden terror that assaulted me? …
The body I had borne
Nine moons beneath my heart,
A part of me …
If, someday,
It should be taken away
To war. Tortured. Torn.
Rotting in No Man’s Land, out in the rain –
My little son …
Yet all those men had mothers, every one.

How should he know
Why I kissed and kissed and kissed him, crooning his name?
He thought that I was daft.
He thought it was a game,
And laughed, and laughed.

Comments: Teresa Hooley (1888-1973) was a British poet from Derbyshire. This much-anthologised piece is a response to seeing Mons (UK 1926), a drama-documentary made by H. Bruce Woolfe for British Instructional Films about the British retreat from Mons in Belgium, which took place August-September 1914.

Cinema Screen

Source: A.S.J. Tessimond, ‘Cinema Screen’, The Walls of Glass (London: Methuen, 1934), reproduced in Hubert Nicholson (ed.), A.S.J. Tessimond: Collected Poems (Tarset: Bloodaxe Books, 2010), p. 16

Text: Light’s patterns freeze:
Frost on our faces.
Light’s pollen sifts
Through the lids of our eyes …

Light sinks and rusts
In water; is broken
By glass … rests
On deserted dust.

Light lies like torn
Paper in corners:
A rock-pool’s pledge
Of the sea’s return.

Light, wrenched at the edges
By wind, looks down
At itself in wrinkled
Mirrors from bridges.

Light thinly unweaves
Itself through darkness
Like foam’s unknotting
Strings in waves …

Now light is again
Swords against us …
Now it is gone.

Comments: Arthur Seymour John Tessimond (1902-1962) was a British poet, influenced by the Imagists, who frequently wrote about city life and on several occasions about cinema. Another poem of his that is close in ideas and imagery to this is ‘Silent Cinema‘, p. 110 of the Collected Poems.

At a Movie Theatre

Source: Christopher Morley, ‘At a Movie Theatre’, in Chimneysmoke (New York: George H. Doran Company, 1917), pp. 161-162

Text: How well he spoke who coined the phrase
The picture palace! Aye, in sooth
A palace, where men’s weary days
Are crowned with kingliness of youth.

Strange palace! Crowded, airless, dim,
Where toes are trod and strained eyes smart,
We watch a wand of brightness limn
The old heroics of the heart.

Romance again hath us in thrall
And Love is sweet and always true,
And in the darkness of the hall
Hands clasp — as they were meant to do.

Remote from peevish joys and ills
Our souls, pro tem, are purged and free:
We see the sun on western hills,
The crumbling tumult of the sea.

We are the blond that maidens crave,
Well balanced at a dozen banks;
By sleight of hand we haste to save
A brown-eyed life, nor stay for thanks.

Alas, perhaps our instinct feels
Life is not all it might have been,
So we applaud fantastic reels
Of shadow, cast upon a screen!

Comments: Christopher Morley (1890-1957) was an American journalist, novelist, poet and essayist of prolific output.

Links: Copy at Hathi Trust


Source: John Hollander, extract from ‘Movie-Going’, in Movie-Going, and Other Poems (New York: Atheneum, 1962)

Text: … Always go in the morning if you can; it will
Be something more than habit if you do. Keep well
Away from most French farces. Try to see a set
Of old blue movies every so often, that the sight
Of animal doings out of the clothes of ‘thirty-five
May remind you that even the natural act is phrased
In the terms and shapes of particular times and places.
Finally, remember always to honour the martyred dead.
The forces of darkness spread everywhere now, and the best
And brightest screens fade out, while many-antennaed beasts
Perch on the house-tops, and along the grandest streets
Palaces crumble, one by one. The dimming starts
Slowly at first; the signs are few, as ‘Movies are
Better than Ever,’ ‘Get More out of Life. See a Movie’ Or
Else there’s no warning at all and, Whoosh! the theater falls,
Alas, transmogrified: no double-feature fills
A gleaming marquee with promises, now only lit
With ‘Pike and Whitefish Fresh Today ‘Drano’ and ‘Light
Or Dark Brown Sugar, Special.’ Try never to patronize
Such places (or pass them by one day a year). The noise
Of movie mansions changing form, caught in the toils
Of our lives’ withering, rumbles, resounds and tolls
The knell of neighborhoods. Do not forget the old
Places, for everyone’s home has been a battlefield.

I remember: the RKO COLONIAL; the cheap
ARDEN and ALDEN both; LOEW’S LINCOLN SQUARE’S bright shape;
The NEWSREEL; the mandarin BEACON, resplendently arrays
The tiny SEVENTY-SEVENTH STREET, whose demise I rued
So long ago; the eighty-first street, sunrise-hued,
RKO; and then LOWE’S at eighty-third, which had
The colder pinks of sunset on it; and then, back
Across Broadway again, and up, you disembarked
At the YORKTOWN and then the STODDARD, with their dark
Marquees; the SYMPHONY had a decorative disk
With elongated ‘twenties nudes whirling in it;
(Around the corner the THALIA, daughter of memory! owed
Her life to Foreign Hits, in days when you piled your coat
High on your lap and sat, sweating and cramped, to catch
“La Kermesse Heroique” every third week, and watched
Fritz Lang from among an audience of refugees, bewitched
By the sense of Crisis on and off that tiny bit
Of screen) Then north again: the RIVERSIDE, the bright
RIVIERA rubbing elbows with it; and right
Smack on a hundredth street, the MIDTOWN; and the rest
Of them: the CARLTON, EDISON, LOWE’S OLYMPIA, and best
Because, of course, the last of all, its final burst
Anonymous, the NEMO! These were once the pearls
Of two-and-a-half miles of Broadway! How many have paled
Into a supermarket’s failure of the imagination?

Honor them all …

Comments: John Hollander (1929-2013) was an American poet and academic. He wrote several poems on cinema, of which the long poem ‘Movie-Going’ is the best known. A third of the poem is reproduced here. Most, if not all, of the New York cinemas mentioned can be found, described and mapped, on the Cinema Treasures site. La Kermesse Heroique (France 1935) was directed by Jacques Feyder.

The War Films

Source: Sir Henry Newbolt, ‘The War Films’, The Times [London], 14 October 1916, p. 7

Text: O living pictures of the dead,
O songs without a sound,
O fellowship whose phantom tread
Hallows a phantom ground —
How in a gleam have these revealed
The faith we had not found.

We have sought God in a cloudy Heaven,
We have passed by God on earth:
His seven sins and his sorrows seven,
His wayworn mood and mirth,
Like a ragged cloak have hid from us
The secret of his birth.

Brother of men, when now I see
The lads go forth in line,
Thou knowest my heart is hungry in me
As for thy bread and wine;
Thou knowest my heart is bowed in me
To take their death for mine.

Comment: Henry Newbolt (1862-1938) was a British poet. This poem was written in response to seeing The Battle of the Somme (1916), the British official war documentary photographed by Geoffrey Malins and J.B. MacDowell, whose images of the Western Front had a profound impact upon British audiences.